‘तमू ह्युल्स क्वे’ गुरुङ राष्ट्रिय गीतको भाव विश्लेषण

तमू ह्युल्स क्वे’ गुरुङ राष्ट्रिय गीतको भाव विश्लेषण 

त्हिन दोले छल खाँगए
मुँसारा दोले फ्योल खाँगए
चु ङिये ह्युलरी, चु ङिये कुलरी ….. २

फ्ह्रोँछैँ लसि टिमु ङिमि
क्लाछैँ लसि टिमु ङिमि
चु ङिये ह्युलरी, चु ङिये कुलरी ….. २

नउदो दोले फ्हुरसि प्रमु
नउदो दोले स्यसि प्रमु
चु ङिये ह्युलरी, चु ङिये कुलरी ….. २

नउदो दोले ओरसि टिमु
चिदो दखोले ङोरसि टिमु
चु ङिये ह्युलरी, चु ङिये कुलरी ….. २

गुरुङ भाषाको राष्ट्रिय गीतका श्रष्टा भाषाविद् स्वर्गीय घनवहादुर गुरुङको जन्म सन् १९३७ मा अवोटावाद (हालको पाकिस्थान)मा भएको थियो । वहाँका पिता तुलविर गुरुङ वृटिस सेनका ५ गोर्खा राईफलको दोश्रो वटालायनमा सेवारत हुनुहुन्थ्यो । आफ्नो पुख्यौली थलो चार हजार पर्वत दाङसिङकोट उपल्लो थर, हाल्को कास्की भएकोले वहाँको वाल्यकाल त्यही व्यतित भएको थियो ।

विक्रम सम्वत २०४०को दशकमा वहाँले छ हजार शव्दहरु र १६ हजार वाक्यहरुको प्रयोग भएको र परिशिष्टाङ्कमा गुरुङ भाषाका महत्वपूर्ण गीत र कविताहरु समेत समावेस गरिएको २ सय ७० पेजको ‘ङह्यो नि ङह्योई क्ह्योइ’ (हामी र हाम्रो भाषा) नामक पुस्तक प्रकाशित गर्नु भयो । यस पुस्तकमा गुरुङ भाषाको उत्पत्ति, प्रयोगको क्षेत्र र पुराना गुरुङ भाषा सेविहरुको नाम समेत उल्लेख गरिएको थियो ।

त्यसैले, गुरुङ समाजमा यस पुस्तकको विशेष विशिष्ठता रहेको छ । यो पुस्तक तैयार पार्न लगभग १० वर्षको अथक मिहिनेत रहेको थियो । व्यत्तिगत लगानिमा तैयार पारिएको यस पुस्तकले गुरुङ भाषाको क्षेत्रमा सुनौलो आयम थपेको छ । त्यस पुस्तक भित्र रहेको ‘तमू ह्युल्स क्वे’ गुरुङ राष्ट्रिय गीतको संक्षिप्त भाव विश्लेषण यस प्रकार रहेको छ ।

त्हिन दोले छल खाँगए
मुँसारा दोले फ्योल खाँगए
चु ङिये ह्युलरी, चु ङिये कुलरी ….. २
प्रथम छन्दमा—
सुर्य जस्तै प्रज्वल होस
तारामण्डल जस्तै प्रकट होस्
यो हाम्रो राष्ट्रमा, यो हाम्रो कुलमा ….. २
अर्थात, गीतकारले गुरुङ समुदायलाई सामाजिक जागरण र चेतनामुलक सन्देशको रुपमा हाम्रो गुरुङ समुदाय सधै सुर्य जस्तै प्रज्वल, प्रकाशमान, तेज, तापिलो, रापिलो, न्यानो र ओजपूर्ण होस् । कसैले छेकेर छेक्न नसकोस । किनभने भुमण्डलको गति सुर्यको तापबाट सञ्चालन हुन्छ । ग्रह–उपग्रहरु सुर्यको परिक्रमा गरिरहन्छन् । त्यही गतिबाट भुमण्डलमा ऋतु परिवर्तन हुन्छ । तारामण्डल जस्तै ढकमक्क उदाएर भातृत्व, मैतृत्व, सह–अस्तित्व, शान्ति, सुशासन र समृद्धिको मुल्य र मान्यतमा आधारित रहोस् । उपरोक्त पदहरुको मूल भावना हाम्रो राष्ट्र र कुलमा सघै विद्यमान रहोस्, गीतको भाव सन्देशमा स्पष्टसंग भन्न खोजिएको छ । उपरोक्त भनाइ कति सान्दर्भिक र मार्मिक छ ? विद्धान पाठकहरुले आफै मुल्याङकन गर्नु होला ।

फ्ह्रोँछैँ लसि टिमु ङिमि
क्लाछैँ लसि टिमु ङिमि
चु ङिये ह्युलरी, चु ङिये कुलरी ….. २
दोस्रो छन्दमा—
गोठालो गरी बस्छौँ हामी
हाली गरी बस्छौँ हामी
यो हाम्रो राष्ट्रमा, यो हाम्रो कुलमा ….. २
अर्थात, हामी हाम्रो गुरुङ भूमिको क्षेत्र हिमालदेखि समथर भूमिसम्म उद्यौली र उभौलीको अवस्थामा भेडी गोठको चरनले अधिकार कायम गर्दछौं । लेख बेँसीमा मौसम अनुसार पलाउने, फुल्ने, टुसा, मुना र जडिबुडी युक्त घाँसपात भेडीहरुलाई खुवाइ स्वास्थ्य बनाउछौं । हामी हालीको रुपमा रहेर पनि हाम्रो भूमिमा मौसम अनुसारको उब्जानी गरी आत्मा निर्भर बन्छौं । यो राष्ट्र र कुलको मानसम्मान र गौरवमय इतिहास मिटाउन दिन्नौं, दोस्रो छन्दमा सन्देश दिएको छ ।

नउदो दोले फ्हुरसि प्रमु
नउदो दोले स्यसि प्रमु
चु ङिये ह्युलरी, चु ङिये कुलरी ….. २
तेस्रो छन्दमा—
डाँफे जस्तै उडेर हिँड्छु
डाँफे जस्तै नाचेर हिँड्छु
यो हाम्रो राष्ट्रमा, यो हाम्रो कुलमा ….. २
अर्थात, नेपालको अन्नपूर्ण हिमालको फेदमा रमाउने डाँफे चरा, चराहरुको राजा, सुन्दरतामा रानी, उड्नुमा बेगवान र नृत्यमा उर्वसी । देश विदेशको गगनचुम्बि महलमा भन्दा, गोठालो र हाली भए तापनि डाँफे झै वेग मार्ने, डाँफे झै नृत्य गरेर आफ्नै राष्ट्र र कुलमा बसेर समाउछौं । आफ्नो जन्मभूमिलाई स्वतन्त्र र समृद्ध बनाएर राख्छौं, तेस्रो छन्दमा भनिएको छ ।

नउदो दोले ओरसि टिमु
चिदो दखोले ङोरसि टिमु
चु ङिये ह्युलरी, चु ङिये कुलरी ….. २
अन्तिम छन्दमा—
डाँफे जस्तै कुर्लिएर बस्छु
चितुवा जस्तै गर्जिएर बस्छु
यो हाम्रो राष्ट्रमा, यो हाम्रो कुलमा ….. २
अर्थात, हिमालको फेदमा रमाउने डाँफे यस्तो चरा हो, जस्ले आश्चर्यजनक आवाजमा कुर्लिन्छ । अत्याधुनिक सुविधा उपभोग गर्नका लागि परदेशमा हरुवा, चरुवा र भतुवा भएर बस्नु भन्दा, आफ्नै राष्ट्र र कुलमा डाँफे झै कुर्लिने र चितुवा झै गर्जिएर सम्मानित रुपमा आफ्नो हक अधिकार, भाषा, साहित्य र परम्परागत संस्कृतिलाई स्थापित गराइ राख्न चहान्छु, अन्तिम छन्दमा भनिएको छ ।

यसरी, लेखकले गुरुङ राष्ट्रिय गीतमा समुदायको वास्तविक अवस्था, परम्परागत रुपमा चलि आएको सामाजिक मुल्य र मान्यताहरुलाई हुबहु चित्रण गर्ने प्रयत्न गरिएको छ । यस भावनालाई प्रत्येक गुरुङले आत्मसाथ गर्न सकेमा हाम्रो राष्ट्रिय चरित्रले अब्बल दर्ज ओगटन सक्ने प्रवल सम्भावना रहेको देखिन्छ । जय गुरुङ ।

चोग डीबी गुरुङ, अमेरिका
जनवरी ३, २०१८